LÌ, ARANDA AL CAMIN. D’istà a fà càud, Poesìe ‘d Piemont, Sapiense d’antan
Cit Canton Piemontèis, cudì da Fabrizio Livio Pignatelli
D’istà a fà càud…
Da peui ch’a-i é ‘l mond d’istà a fà càud! A lo savìo motobin, ëdcò na vòta le gent ëd campagna e sensa pensé minimament a ij malfamos cambiament climatich, (tant ëd costuma al di d’ancheuj, con ij papé a la man e le paròle al vent…) con tanta sagëssa, con j’esperiense tramandà e sërvel motobin fin, a fosonavo dle manere tant da podèj vive e sovravive ‘nt ij mèis ‘d luj e agost, che varda un pòch! A fà sèmper càud e meno-male… Mèis che ij travaj ëd cassin-a as trovavo, come cambrada, un bel sol-farà (solleone). Cola calura estiva ch’a signa la predominansa dël segn zodiacal dël leon, visadì ‘l segn fier e vanitos ch’a simbolegia ‘l feu. Ma ij vej com ch’as la butavo? Prim tut a stasìo ‘nt la soa cassin-a a l’ombra, soens lì davzin a la tòpia d’uva fròla e ‘n companìa dël can, ch’a fasìa da vàrdia e dcò chiel a savìa soporté sensa vissi ‘l càud. Mach son a l’era già tanta ròba, mia cara gent! Ël penacol d’uva fròla a savìa sèmper -come na sòrta ‘d miracol estiv- ëtnisse për man a na frisa d’ariëtta, ch’a rivava chissà mai, chissà përchè, da ij gròss biarlass (corsi d’acqua) ch’a scorìo dadré dla cassin-a. Donca, costi arson a j’ero mana, a l’era sente ancora ij parfum d’un temp passà, për coj vej frustà da tante anade dure. Lustr e lustr, sensa mai pensà na vira a fess-la bin. A stasìo lì setà s’na panca ‘d bòsch, sèmper con le sòche e ij vestiari che, vist da vzin, a smijavo dle còse dròle da fià-curt. Na vòta la regola fondamental a disìa: ‘lòn ch’a para ‘l frèid a para ‘l càud!’. A l’era còsa normal vëdde ‘d costi temp ij vej con la flanela (canottiera) ‘d lan-a, braje spësse da travaj, anche se a travajavo pa-pì, e capel ‘d paja sla colombarda. La còsa pì malsoà (disagio) a l’era soporté le mosche e ij tavan, ma lor con un foèt ëd sàles a jë tnìo motobin a la larga. A fasìa mostra un bel sigilin con andrinta d’eva dël poss e la cassa për bèive. Le fomne giovo mincatant a-j la cambiavo, tant ch’a fèissa sèmper fresca. Ij vej na vòta a stasìo, a cheur content, an famija e an paradis! E pura, d’istà a fasìa càud…
Sapiense d’antan
Chi a cata tèra, soens a cata guèra
Le mare-madòne a stan bin sij quàder…
Na sapà d’agost a prepara ‘n bon most
Poesìe ‘d Piemont
Margritassa e ‘l feu*
Ij giari a j’ero lì chièt, ch’a ronfavo,
cogià ant un gran përtuz vzin a ‘n legné;
e an col moment, chi sa! Fòrsi a sognavo
d’esse ‘ntrà ‘nt quàich dispensa, o quàich grané.
Maraman, quand l’é, che manch ai pensavo
son sentisse ‘nt un nen tuti a brusé:
Gara! So-sì l’é ‘l feu: gara! E tentavo
con ij barbis rasì ‘d podèj scapé.
Ma, pòvre bestie! A l’ha ventà ste lì;
e ij pare e le masnà, e le giàire ‘ncinte
e ij giari da marié, tut l’é rustì.
Oh che maleur! Quante famije distinte
‘n linea ‘d giari, che noi l’avìo për-si,
an càusa ‘d Margritassa a son estinte…
(*Margritassa a l’era na veja squarquoja ‘d bariera,
che ‘n bel dì për disatension a l’avìa daje feu a soa meison…)
Silvio Saverio Balbis (1737-1796 poeta piemontèis)
