Natal, sentiment e tradission popolar. Cudì da Fabrizio Livio Pignatelli
Natal, sentiment e tradission popolar
“Ij piemontèis a l’han gena dij sò sentiment…” An costa manera bin franca e sincera, Camillo Brero (1926-2018) un di pì grand poeta dël neuvsent literari piemontèis a disìa ‘nt la prefassion dël lìber “Fàule conte e legende dla tradission popolar piemontèisa”. Un-a pì che giusta vrità, ch’a lassa un vel ëd tristëssa, pròpe përchè ancheuj is lassoma andarera col vej sentiment piemontèis, cola richëssa ‘nt l’ànima, ch’a l’é stàita fiama e carzà (strada) për tanta bon-a gent dël Piemont. Na manera ‘d vivi ch’a l’ha sèmper forgià passion e dover, e le tante generassion passà a savìo dovré le còse sèmpie dla vita, për ëmné (condurre) avanti famije e travaj, tribulassion e speranse. Tut sòn as peul gropelo a na paròla sola: visadì, educassion! E l’educassion a s’ancamin-a da na prima regola, ch’a l’é ‘l rispet. E ‘l rispet a l’é n’achit për modlé dabin un pòpol. Ancora Camillo Brero a sotligna come la literatura popolar, donca ‘l giuss (linfa) ch’a signa l’òm e ch’a-j mostra la sorgent dël bon amprende, a l’é ancheuj fiapa e lontan-a, tant da nen sgrafigné për gnente col mincadì che nopà (invece) a l’avrìa damanca d’esse bin bagnà, da lòn ch’a l’han mostrane ij Grand. Noi i ciamoma sagësse dij vej, scartari dël bon vive, manere sempie (semplici) d’antende ij valor pì basilar che un a deuv sente. A Natal coste mancanse as sento ‘d pì che ‘nt l’anada antera, l’arciam dël Bambin Gesù a dovrìa tiré ògni cossiensa a na partecipassion pien-a, andoa che la bontà e l’apròcc a dovrìo fecondé sorgiss ëd bontà, armonìe famijar, l’arcòrd ëd le fàule për esse da grand un pòch masnà, ansema a le vere masnà. Peui la fantasìa, la fiòca, le stèile, ij cant e la bon-a tàula a farìo da piasì, gropand-se a ste giornà. Le conte ‘d Natal a ten-o s-ciass nen mach la fantasìa, ch’a serv për andé lontan dal mond real, ma na vera coltura popolar tramandà dal temp, con vàire ansegnament ch’as mes-cio, da col religios a col ëstòrich dël pòst ch’as viv. Veri savèj d’antan, ravivà da vissi e costume, virtù e curiosità, testimonianse ch’a son essense anvische, dle tante mòde d’esse piemontèis.
- Sapiense d’antan
A ij Sant Inossent (28) la fiòca e ‘l gel a son dj’assident!
Sota l’aqua a-i nass la fam, sota la fiòca a-i nass ël pan
La memòria as perd, ma la scritura a resta…
- Poesìe ‘d Piemont
A son-o le pive…
A son-o le pive a-i riva ij balòch’
disìa la Granda la neuit ëd Natal.
La bisa grossera a pòrta dcò ij fiòch
për cola gent, sèmper pien-a d’argal.
‘A son-o le pive a-i riva ‘l Bambin’
soris e bordej, parfum ësle strà.
Sartor ch’a verso, color e cotin
matòte e cambrade, tute sancrà.
A fiòca dla bon-a, con sentiment
e quata bialere, stra, monument
e ciama ij seugn e j’amor ant la ment…
Natal l’é rivà, con tuti ij candor.
Le pive a son-o, là ‘nsema ij cantor
e canto seren-e al nòst redentor!
Fabrizio Livio Pignatelli
