LÌ, ARANDA AL CAMIN…
Cit Canton Piemontèis, cudì da Fabrizio Livio Pignatelli
Ël temp a l’ha versà la doja…
Quand che i soma pen-a, pen-a, fòra da ij frèid barabàu (tempo avverso) ‘d l’invern, quand che ij primi sfior (ciamom-je ancora nen, giornà càude…) a n’anvlupo le mangiòire ‘d bel, chissà mai, la prima ciaciarada al temp primaveril a l’é cola dla pieuva. A lo arcòrdo dcò bin ij proverbi: “Temp da viramulin!”, “Vigio a vira manoja e versa la doja (brocca)!”, “J’arian (ruscelli) a fan bisbòcia come ij can!”, “ A fà pioré ‘d pì l’eva che le siole…!” E via parèj; come se an primavera a s-ciodèissa la paura dij brut lavascon, dij tamporaj sassin, dle piuvere grossere. A l’é sicurament na tëmma (paura) vera, real, natural, ch’a riva però da le veje picondrie (malinconie) ardità dal vive an campagna e ‘nvlupà s-ciass tra cheur e arcòrd. Tëmme stërmà ‘nt ij tiroj ch’a fiàiro ‘d lavanda e ‘d naftalin-a, ma ch’a fan literatura sgrafignà, drinta a le memòrie dla gent piemontèisa. Comsìa, come sèmper, la pieuva peui a passa… Dand-je vita a la vita, e la vita a fà lëssìa (lava lo sporco) e pòrta companìa. Un refren d’antan, na lus mes-cià da le noanse dla natura virasse torna al bel. La paura dël temp a l’é na roa ch’a vira, sèmper ant la stessa manera, dle vòte a schërzin-a, a talòcia, a ciapa gieugh, a dësbogia ij ciò ch’a la ten-o samblà, fintant che ‘l sol a buta torna tut an fila, come un gran ovrié ch’a rangia un motor rot. Ma pen-a che ‘n neuv tamporal a torna a sgiafloné dla bon-a j’anviron, ij sentiment a dròco ‘nt la midema bialera e tut a l’é come prima. Ij magister dla psicologìa a lo ciamo “artificialism coltural” a sarà pro parèj, për-carità, ma ij sentiment ëd l’òm a peulo nen esse comandà come un batajon d’alpin. Tutun, ancheuj a bòcie fërme e vardand ël mincadì dël mond, am ven da pensé che ‘l sagrin ëd la pieuva a sìa come un cit ësgrafignon s’un ginoj, e gnente ‘d pì; col “artificialism coltural” a l’è un buf linger ëd vent, nopà col sèmper pì brut e modern “artificialism inteletual” dij tanti spara-sentense al vòl, a sarà la rovin-a dla Tèra. “A finirà ch’a pieuv a sià!”.
Sapiense d’antan
Magg ariond e vagabond, con l’istess corage!
Lòn ch’it fase con ëspessor, prima o peui at rend onor…
Plandroné setà an tèra… A l’é pess che la guèra!
Poesìe ‘d Piemont
Mi parlo an Piemontèis
Mi parlo an Piemontèis; che ròba bela!
L’é un tesor ch’a l’han dame da masnà
quand l’han mostrame a dì mama e papà,
e i l’hai dësgavignà la bërtavela.
La mia mòda ‘d parlé l’é na sorela
ch’a sta sempre con mi, fòra e ant-ë-ca,
ch’a ven ansema a mi për la mia strà
e a-j dà al pensé la grassia dla favela.
Mè car dialèt ch’it l’has tante paròle
sislà da man maestra e it parle e it cante
slansand ancontra al Sol fusëtte e giòle,
le fior pì bele dle pì bele piante
l’han tute’l tò përfum: ‘t ses la man drita
ch’a sà sostenme ant ij senté dla vita.
Giulio Segre (1881-1952) poeta dij Brandé
