Lì, aranda al Camin. Cole sèire a dëspané melia, Sapiense d’antan,
Cit Canton Piemontèis, cudì da Fabrizio Livio Pignatelli
Cole sèire a dëspané melia…
La melia, ancheuj a ven ardrissà (raccolta) con dij machinon grand e gròss, ch’a sàuto a caval ëd la meliassa ‘me d’elefant orfantà e cheujo le pan-e ‘d melia a la grossera, sicognand, arvërsand e ciapoland la pianta. Che disastro! Ma ij temp e ij sòld a ciamo coste faità… Se ij vej a savèisso! La melia a l’era ‘n coj temp passà, gran sostegn e vita për òm e bes-cie. Për sòn as ëtnìa spërfonda considerassion e giust soagn, an tuta la stagion. A smija ‘ncora ‘d vëdd-je coj òm con un sacapan ësle spale butà dë sghignarda (di traverso), campesse arlongh dij filagn, e a man, cheuje dosman le pan-e. Travaj gorëgn, con le feuje dla meliassa ch’a-j dasìo dë sgiaflonòt a le motrie (viso contadino) e le barbisere dle pan-e ch’a-j fasìo starnuvé a longh. Le pan-e a vnìo peui campà a baravantan-a s’un tombarel o s’un chèr e portà an cassin-a sota la cormà (tettoia). E parèj a-i rivava tòst ij temp ëd le sèire a dëspané melia… As butava a maciron ësla mesan-a dla cormà franca, visadì dla cormà nen satìa da j’atrass ‘me èrpi, slòire o dcò dij balòt ëd fen e paja. Peui ‘n sij doi fianch as postavo cadreghe e panche për le gent. Pen-a apress ëd sin-a a tacava la procission. Grand e masnà, matòte e Marin-e (zie da maritare) as butavo a dëspané. L’operassion a l’era sempia ma rigorosa, a ventava pijé feuja për feuja dla pan-a ‘d melia e anvireje a l’anvers ‘me ch’a fèisso tante orije dij lapin. Con lë scur, ël travaj a vnìa motobin pì difìcil, dle vòte as dëspanava a lë scur, con ij moviment fàit a memòria o al toch. Quand ch’as na podìa pì, as butava lì sl’anviron dij travajeur, un ciairin a petròlio o na candèila ‘d sira, pogià ‘nsima dlë scagnòt da monze. Na frisa ‘d lus a rivava Ma lòn ch’a dasìa piasì e fòrsa a j’ero le conte. Le sèire a dëspané a smijavo dle vijà. Ij vej a contavo le stòrie dle masche, le venture merican-e e peui j’amor friciolin, tant da fé rije le matòte e bërboté le Marin-e…
Sapiense d’antan
Stèmber sensa batibeuj a fà vnì bej ij fen tërsareuj.
A ca as fa com ch’as veul, fòra com ch’as peul…
Con cheur e beu, at fërma né l’eva e né ‘l feu!
Poesìe ‘d Piemont
E peui… Na carëssa ‘d sol!
Ël temporal bës-ciass torzìa le vigne
anborgnicand grosser, le reuse bele.
Campava giù spërfond ant le caussagne
come në strop ëd cagne barivele!
Sonavo fòrt, le ciòche dël cioché
le migne arlongh jë stabi a magonavo.
Ij Grand a j’ero giù a fërloché
le Grande, coj matòt antant pregavo.
Ij crèp ëd tron a spërfondavo l’ànima!
La lus dij sludi, at busticava ‘l cheur
la campagna, piorava ij sò maleur.
E peui… ‘Me na carëssa còtia ‘d Mama
na lus l’é fasse fòrsa an mes al gris
doi ragg ëd sol, l’han arportà ‘l soris…
Fabrizio Livio Pignatelli
