LÌ, ARANDA AL CAMIN. Sapiense d’antan. Trute ‘d còj an carpion cudì da Fabrizio Livio Pignatelli
LÌ, ARANDA AL CAMIN…
Conte e fantasìe, giumaj còse rèire…
Ij pensè filosòfich da Platone a Aristotele, da Giordano Bruno a Francesco Bacone e giù fin-a a Giambattista Vico a l’han sèmper sost-nù l’importansa fondamental ëd la fantasìa, come metodologìa tal da ispiré l’an-maginassion për deje color, forma e posson a la vita. A son pròpe ij seugn, ij viage onìrich, le manifestassion esogene (fòra dla sempia realtà) ch’a modelo ‘l pì dle vòte la giusta dimension dël propon-e. Na vòta gran part ëd costi savèj a vnisìo sporzù copiosament da le person-e giumaj esperiensà ch’a elargìo le sapiense an-parà da le vicende dij sò Cè e Bcé (Nonni e Bisnonni). Le stòrie a pijavo cheur e passion ant ël conteje. Oltre a regalé esperiensa popolar a dasìo (con grand valor) esperiense ‘d simbolisassion e ‘d costrussion dël pensé, n’apagament a la curiosità masnà. Conté a veul dì tramandé, consegné lòn ch’a l’ha dàit valor, lòn ch’a l’é giumaj stòria o fantasìa passà. Ël pì dle vòte ij Paregrand a savìo gnanca scrive e men-che-meno lese në scartari. A lesìo mach ël lìber dël cheur e ‘l quaderno scrit mincadì, da le creuse pagine ‘d famija. Am ven tòst da ricordé n’event, rimarcà da tute le agensìe dë stampa nassionaj. Chèiche temp passà, Papa Fransesch, antant ch’a fasìa n’Odiensa General an Piassa San Pero a Roma, parland ëd pietà come autentich ëspirit religios e nen la finta pietà o ‘pietism’ che tanta gent a dovra malament; pròpe për sot-signé costa grama tendensa a l’ha fàit ricors a na dita an Lenga Piemontèisa: ‘Mugna Quacia’. Visadì, ‘l comportament fàuss, davsin a na situassion ch’a ciam-rìa vera compassion e cheur. A podìa dovré le tante lenghe a disposission, come l’Italian, l’Inglèis, l’Ëspagneul o ‘l Tedesch, ma Papa Fransesch a l’ha dovrà la nòsta (e soa) parlada e cole smens ëd bin, amparà da masnà da le conte dla nòna. Lagiù a la fin dël mond, an cola Tèra argentin-a anflà ‘d sapiensa piemontèisa.
Sapiense d’antan
Erba crùa e gàmber cheuit a stòmio tuta la neuit
A San Martin tuti ij mòst son già ‘d bon vin
S’a manca ‘l pan… La polenta a pias a tuti…
Poesìe ‘d Piemont
Trute ‘d còj an carpion
Al temp dij nòstri vej ògni famija
quand ch’a mancavo ij dné ‘nt ël pòrtafeuj
për ësmorté la fam ai pari e ai fieuj
butava an tàula un piat ëd fantasìa.
Parèj l’é naje sta riceta dròla:
Le feuje ‘d còj broveje ‘nt la ramin-a
rotoleje e passeje ‘nt la farin-a
feje doré ‘nt la pèila a pansa mòla.
Sla fin buteje al brusch parèj dij pèss
con gust aproprià e d’asil bon;
se a son pa trute ‘d Dòira fa l’istess.
Feje arposé na neuit, l’è sempre mej,
le trute ‘d còj son lì butà an carpion
gusteje con la fam ëd nòstri vej…
Mario Paris (poeta dij Brandé 1932-2014)
